Debaty sejmoweVIII Kadencja

Interpelacja w sprawie trudnej sytuacji bibliotek publicznych

   Szanowny Panie Ministrze! W Polsce jest coraz mniej bibliotek publicznych. Według GUS w 1995 r. mieliśmy ich 9,5 tys., w 2003 r. - o 1,8 tys. mniej. Jeszcze drastyczniej spadła liczba tzw. punktów bibliotecznych - z 4,4 tys. w 1995 r. do 1,8 tys. w 2003 r.    Największy regres bibliotek publicznych nastąpił w okresie reformy samorządowej przeprowadzonej w okresie rządu Jerzego Buzka. Wynikało to z tego, że część samorządów niedostatecznie rozumiała społeczne znaczenie bibliotek i drastycznie ograniczyła środki finansowe na ich funkcjonowanie.    Dla przykładu w roku 1998 istniało w Polsce ogółem 9167 bibliotek, w 2002 już tylko 8783. Proporcjonalnie malała też liczba filii dla dzieci i młodzieży, jak również liczba książek w bibliotekach. I tak np. w roku 1998 w bibliotekach publicznych było ogółem 134.387.476 książek, a w roku 2002 - 133.099.878 książek. Ten spadek odbywał się w warunkach wzrastania liczby czytelników korzystających z bibliotek. W 1998 r. było ich 7.314.093, a w 2000 - o ponad 77 tys. więcej, co oznacza trudniejszy dostęp do książek. Według danych Związku Nauczycielstwa Polskiego liczba bibliotek wraz z punktami bibliotecznymi w roku 2002 wynosiła o 22 proc. mniej niż w roku 1995. Najbardziej dramatyczne, bo dziesięciokrotne obniżenie dotknęło punkty biblioteczne ważne dla małych miejscowości.    Zmniejszyła się też drastycznie liczba wiejskich księgarń, a w większości wsi i miasteczek księgarń nie ma w ogóle.    Ogromnego uszczerbku doznały też biblioteki szkolne. W 2004 r. np. tylko 39 proc. gimnazjów posiadało własną bibliotekę. Tylko 19 proc. gimnazjów dysponuje własnymi czytelniami w odrębnym pomieszczeniu, a 19 proc. w ogóle nie ma czytelni. To tylko niektóre dane obrazujące regres, jaki dokonał się w okresie tzw. transformacji ustrojowej.    W 2003 roku Polska odnotowała rekordowo niski wskaźnik zakupu nowości określany liczbą nowych książek zakupionych rocznie na stu mieszkańców. W skali kraju wyniósł on zaledwie 5,1 wolumina. Tymczasem międzynarodowa norma zaleca zakup na poziomie 30 vol. rocznie, a np. w Danii zakupy w ostatnim roku sięgnęły 39 vol.    Niepodważalnym faktem jest, że dziś tylko biblioteki publiczne umożliwiają wielu czytelnikom dostęp do książek. Ceny w księgarniach stały się bowiem tak wysokie, że niewiele osób stać nawet na okazjonalne zakupy. Nowość literacką trudno dziś kupić za mniej niż 30 zł, czyli ktoś zarabiający najniższą płacę może za nią nabyć nieco ponad 20 książek!    Wszystkie te dane wskazują, w jak fatalnej sytuacji znalazło się społeczeństwo polskie, mające ograniczony dostęp do kultury, wiedzy, budowy własnego potencjału intelektualnego, przygotowania do życia w społeczeństwie poprzez ograniczony dostęp do głównego źródła poszerzania zasobu wiadomości - książki.    W związku z tragiczną sytuacja bibliotek publicznych oraz drastycznie niskiego wskaźnika kupowanych i czytanych książek zwracam się do Pana Ministra z pytaniami:    1. Czy zamierza Pan Minister podjąć działania umożliwiające przekazywanie 2,3 tys. bibliotekom (z czego 80 proc. na wsi), które w ramach oszczędności zostały włączone do urzędów, domów kultury, świetlic, dotacji bezpośrednio z Ministerstwa?    2. Czy prowadzone są prace nad długoterminowym programem propagującym czytanie wśród dzieci, jak i dorosłych Polaków?    3. Czy rozważane są prace nad długofalowym programem prowadzącym do odświeżenia księgozbioru bibliotek publicznych i szkolnych?    Poseł Janusz Krasoń    Warszawa, dnia 7 czerwca 2006 r.