Debaty sejmoweVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz udziału w ćwiczeniach wojskowych przez rolników

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Ryszarda Brejzy w sprawie odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz udziału w ćwiczeniach wojskowych przez rolników (3807), uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.    Zgodnie z konstytucją oraz ustawą z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (DzU nr 4, poz. 16 z późn. zm.), obrona ojczyzny jest obowiązkiem wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, a także wszystkich organów władzy i administracji państwowej oraz innych organów i instytucji państwowych, organów samorządu terytorialnego, podmiotów gospodarczych i innych jednostek organizacyjnych w zakresie ustalonym w ustawie. Jedną z form spełniania wspomnianego powszechnego obowiązku obrony jest pełnienie zasadniczej służby wojskowej przez poborowych zdolnych do tej służby.    Mocą wspomnianej ustawy niektórzy obywatele polscy, spełniający określone kryteria, są zwalniani z tego obowiązku. Z takiego prawa, w myśl przepisu zawartego w art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym do końca czerwca 1999 r., korzystali poborowi, którzy osobiście prowadzili gospodarstwa rolne. Zgodnie z cytowanym przepisem byli oni odraczani od odbycia zasadniczej służby wojskowej do końca roku, w którym kończyli 24 rok życia, a następnie przenoszeni do rezerwy bez odbycia służby.    Przechodząc do merytorycznego stanowiska w sprawach podniesionych przez pana posła, pragnę poinformować, że rząd Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawiając propozycje zmian w ustawie o powszechnym obowiązku obrony RP w zakresie udzielania odroczeń, uwzględnił skutki obowiązujących poprzednio uregulowań prawnych w tym przedmiocie, zwalniających praktycznie z obowiązku służby wojskowej poborowych prowadzących gospodarstwa rolne i posiadających więcej niż dwie osoby na wyłącznym utrzymaniu (tzw. jedynych żywicieli). Uznał bowiem je za naruszające konstytucyjną równość obywateli oraz tworzące uprzywilejowaną w tym zakresie w stosunku do innych grupę zawodową, za jaką należy uznać prowadzących gospodarstwa rolne.    Pragnę w tym miejscu zaznaczyć, że przedstawione wyżej propozycje zmian zasad udzielania odroczeń znalazły zrozumienie państwa posłów i senatorów, którzy w swych wypowiedziach podczas dyskusji oraz w głosowaniu optowali za przyjęciem nowelizacji ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP w dniu 7 maja 1999 r. (DzU nr 50, poz. 500).    Jednakże wnosząc o uchylenie przepisów dotyczących udzielania odroczeń z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz z tytułu posiadania na wyłącznym utrzymaniu więcej niż dwie osoby, zaproponowano jednocześnie nowe, dodatkowe przesłanki upoważniające do ubiegania się o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Dotyczy to zwłaszcza ważnych spraw osobistych lub rodzinnych poborowego, m.in. z powodu konieczności załatwienia spraw związanych z prowadzeniem przez poborowego przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego albo innej działalności gospodarczej. Możliwość udzielenia odroczenia z nowych tytułów w żaden jednak sposób nie uwalnia od odbycia służby wojskowej, wychodzi natomiast naprzeciw oczekiwaniom poborowych i stwarza formalne warunki do przesunięcia im na dogodny termin powołania do służby wojskowej.    Przedkładając Wysokiej Izbie projekt omawianych wyżej zmian sugerowano jednocześnie wprowadzenie przepisu przejściowego, na mocy którego poborowi korzystający z odroczeń w dniu wejścia w życie znowelizowanych zasad mogliby korzystać z odroczeń na warunkach obowiązujących wcześniej. Propozycja ta nie została przez Sejm RP uwzględniona i tym samym powstała bardzo trudna sytuacja dla wielu poborowych.    Biorąc pod uwagę przedstawione uwarunkowania, pragnę zapewnić pana posła, że terenowe organy administracji wojskowej (wojskowi komendanci uzupełnień), w przypadkach uzasadnionych, udzielają odroczeń w trybie art. 39 ust. 3 ustawy, tj. ze względu na trudną sytuację osobistą i rodzinną poborowego, albo z powodu konieczności załatwienia spraw związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.    W świetle tak jednoznacznych przepisów mogę wyrazić jedynie zdziwienie wobec stwierdzenia pana posła Brejzy, że jest to niezgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej. Ponadto nie są znane mi przypadki, aby podległe resortowi instytucje i jednostki organizacyjne sugerowały poborowym sprzedaż gospodarstw rolnych.    W tym miejscu pozwolę sobie zauważyć, iż terenowe organy administracji wojskowej stosują następujące ustalenia przy uzupełnianiu sił zbrojnych poborowymi rolnikami:    - informują poborowych o możliwości uzyskania odroczenia zasadniczej służby wojskowej w trybie art. 39 ust. 3 przedmiotowej ustawy oraz odroczeń takich w miarę możliwości udzielają wszystkim poborowym, którzy w 1999 r. korzystali z odroczenia ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego, nadal to gospodarstwo prowadzą i wystąpią o to odroczenie;    - każdy przypadek powołania poborowego prowadzącego gospodarstwo rolne rozpatrują w trybie indywidualnym, a w miarę potrzeby zasięgają opinii właściwych wójtów (burmistrzów), którzy najlepiej znają sytuację poborowych rolników;    - w przypadku powołania kierują się zasadą terytorialności, powołując tych poborowych najbliżej miejsca ich zamieszkania.    Doceniając wszakże rangę problemu, pragnę poinformować, że w resorcie obrony narodowej trwają obecnie prace nad przygotowaniem stosownych rozwiązań zmierzających w kierunku zminimalizowania skutków zmiany przepisów w tej materii, wprowadzonych ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP oraz ustawy o uposażeniu żołnierzy zawodowych.    Badana jest m.in. możliwość, w myśl delegacji zawartej w art. 46 ust. 4 ustawy, przeniesienia do rezerwy poborowych urodzonych w 1976 r. i 1977 r., którzy korzystali z odroczenia zasadniczej służby wojskowej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu wejścia w życie znowelizowanych zasad udzielania odroczeń, tj. w dniu 1 lipca 1999 r., i spełnialiby obecnie warunki do kontynuowania takiego odroczenia.    Odnosząc się z kolei do podniesionych przez pana posła problemów dotyczących zmiany przepisów w zakresie udzielania odroczeń, mając na uwadze potrzebę zachowania konstytucyjnej równości obywateli wobec obowiązku służby wojskowej, Ministerstwo Obrony Narodowej nie widzi zasadności przywrócenia podstaw prawnych do udzielania odroczeń poborowym osobiście prowadzącym gospodarstwa rolne. Stanowiłoby to bowiem przesłankę do występowania innych grup zawodowych o objęcie ich podobnymi uregulowaniami.    Ponadto chciałbym podkreślić i poinformować pana marszałka, że względy ekonomiczne oraz organizacyjno-szkoleniowe nie pozwalają obecnie na zastosowanie takich rozwiązań, jak odbywanie zasadniczej służby wojskowej przez rolników wyłącznie w porze zimowej. Niemniej jednak resort ON prowadzi także i w tym zakresie prace analityczno-studyjne. Prace te ukierunkowane są m.in. na stworzenie dogodniejszych możliwości odbywania służby wojskowej przez poborowych rolników.    Odnosząc się do problematyki odbywania ćwiczeń wojskowych przez żołnierzy rezerwy, pragnę zapewnić pana posła, że Ministerstwo Obrony Narodowej planuje i prowadzi ćwiczenia wojskowe w taki sposób i w takich terminach, aby były one jak najbardziej korzystne dla obywateli, a dla rolników w szczególności. Z tego powodu m.in. całkowicie odstąpiono od prowadzenia ćwiczeń wojskowych w miesiącach letnich, tj. lipcu i sierpniu oraz w innych okresach wykonywania intensywnych praw rolnych.    Ponadto pragnę dodać, że istnieje prawny wymóg zawiadamiania żołnierzy rezerwy o planowanym powołaniu na ćwiczenia wojskowe i to nie później niż na trzy miesiące przed dniem powołania. Pozwala to żołnierzom rezerwy odpowiednio wcześniej przygotować, na czas odbywania ćwiczeń wojskowych, własne sprawy osobiste i zawodowe, w tym również związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Rozwiązania te pozwolą także na dokonywanie przesunięć terminów odbywania ćwiczeń wojskowych w indywidualnych przypadkach, gdy z takim wnioskiem żołnierz rezerwy wystąpi.    Również z uwagi na fakt stosunkowo krótkiego czasu trwania ćwiczeń wojskowych (średnio około 10 dni), ograniczonej ilości ich odbywania w danym okresie przez poszczególnych żołnierzy rezerwy (z reguły jeden raz na pięć lat, maksymalnie jeden raz w roku, a częściej - wyłącznie w przypadku ćwiczeń wojskowych jednorazowych) oraz ze względu na korzystne rozwiązania finansowe z tytułu odbywania ćwiczeń wojskowych - generalnie nie odnotowuje się skarg związanych z odbywaniem tego rodzaju czynnej służby wojskowej.    Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, pozwolę sobie wyrazić nadzieję, że uzna je pan marszałek za satysfakcjonujące.    Łączę wyrazy szacunku    Minister    Janusz Onyszkiewicz    Warszawa, dnia 23 maja 2000 r.