Debaty sejmoweVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie skutków prawnych orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pana posła Wojciecha Franka w sprawie skutków prawnych orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2000 r. w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności uprzejmie wyjaśniam, co następuje.    Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (jedn. tekst DzU z 1999 r. nr 65, poz. 746) przewiduje administracyjny tryb dla powyższego przekształcenia.    Przekształcenie to nie jest dokonywane z mocy samego prawa (ex lege), lecz na podstawie indywidualnych decyzji administracyjnych wydawanych na wniosek osób zainteresowanych, które odpowiadają wymaganiom określonym w ustawie. Wydane w tych sprawach decyzje ostateczne mają charakter prawotwórczy i opatrzone wzmianką o ich ostatecznym charakterze stanowią podstawę wpisu w księgach wieczystych.    Zgodnie z treścią art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (DzU nr 19, poz. 147 ze zm.) wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu. Oznacza to, że powstanie skutków prawnych wpisu jest wcześniejsze aniżeli data jego dokonania. Jednakże, jak już wyżej wskazano, wpis do księgi wieczystej może być dokonany jedynie na podstawie prawomocnej decyzji. Dopiero zatem po uprawomocnieniu się decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności osoba zainteresowana może złożyć do sądu wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Wobec mocy wstępnej powyższego wpisu nie ma zatem dla osoby zainteresowanej znaczenia, z jaką datą sąd wpisu dokona. Z tego też względu data wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny pozostaje bez wpływu na moc prawną ww. wpisu do księgi wieczystej.    Jak zresztą wskazano w uzasadnieniu do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2000 r. (str. 52-53) Trybunał, zwracając uwagę na niekonstytucyjny charakter całego mechanizmu przekształcenia prawa przewidzianego w ustawie z dnia 4 września 1997 r., uznał jednak za konieczne utrzymanie tytułów własności nadanych użytkownikom wieczystym w wyniku realizacji ustawy.    W tym miejscu należy wskazać, iż na kontrowersyjny charakter przewidzianego ustawą trybu przekształcenia wskazywał także już rząd w swoim stanowisku do poselskiego projektu ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W stanowisku tym rząd podnosił, iż dokonanie swoistego ˝uwłaszczenia˝ osób fizycznych będących użytkownikami wieczystymi pozbawi tym samym prawa własności gminy, które nie dużo wcześniej uzyskały prawo własności do tych gruntów w procesie komunalizacji. Radykalnie więc ulegnie uszczupleniu wartość trwałego mienia komunalnego, a jednocześnie gminy pozbawione zostaną dochodów z opłat rocznych, wnoszonych przez użytkowników wieczystych, które to opłaty stanowią istotny składnik dochodów gmin. Powyższe zastrzeżenia znalazły potwierdzenie w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2000 r. Niemniej należy stwierdzić, iż orzeczenie Trybunału, mimo deklarowanej chęci utrzymania w mocy decyzji przekształcających, spowoduje niewątpliwie poważne zaburzenia w stosunku do już wydanych decyzji. Gminy wnoszą bowiem skargi o wznowienia postępowań w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi i w nowych decyzjach będą w nowy sposób regulowały warunki odpłatności za przekształcenia. Te nowe warunki nie zawsze będą mogły być przyjęte przez uwłaszczone osoby, co spowoduje komplikacje prawne zważywszy, iż sama pierwotna decyzja przyznająca własność danej osobie nie utraciła mocy. Powstaje zatem cały szereg zagadnień prawnoprocesowych, które wyłonią się na tym tle, a które w orzeczeniu Trybunału nie zostały uwzględnione. Dla dalszego funkcjonowania ustawy powstałą lukę prawną należy wypełnić nową regulacją pozostającą w zgodzie z przyjętym przez Trybunał wzorcem konstytucyjnym.    Bez wątpienia problem odpłatności za przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności musi zostać rozstrzygnięty w drodze legislacyjnej. Pozostaje do rozstrzygnięcia doniosły problem, kto ma ponieść finansowy ciężar przekształcenia. Problemu tego nie rozstrzygnięto przy sposobności ustawowego regulowania realizacji powszechnego uwłaszczenia, co można było uczynić bez obciążenia uprawnionych znacznymi kosztami.    Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast rozpoczął pracę nad przygotowaniem odpowiedniej ustawy. Jednocześnie podejmowane są również, choć jeszcze nie zostały przekazane do oceny Radzie Ministrów, inicjatywy posłów, a także komisji Senatu.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Janusz Niemcewicz    Warszawa, dnia 8 sierpnia 2000 r.