Debaty sejmoweVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie dotacji budżetowych i subwencji dla gmin na przykładzie gminy Kamienna Góra

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pana posła Jerzego Jankowskiego z dnia 17 kwietnia 2001 r. w sprawie subwencji ogólnej, dotacji na wypłaty dodatków mieszkaniowych i pomoc społeczną uprzejmie informuję, że począwszy od 1999 r. środki dla gmin są kształtowane zgodnie z ustawą z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2001 (DzU nr 150, poz. 983 z późn. zm.).    Z art. 40 tej ustawy wynika, że minister finansów informuje jednostki samorządu terytorialnego o rocznych kwotach poszczególnych części subwencji ogólnych przyjętych w projekcie ustawy budżetowej, z wyjątkiem kwoty części subwencji ogólnej rekompensującej dochody utracone bezpośrednio z tytułu ustawowych ulg i zwolnień, o wysokości rocznej wpłaty na zwiększenie części podstawowej subwencji ogólnej oraz o planowanej na dany rok kwocie dochodów z tytułu udziałów we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych, w terminie do dnia 15 października roku bazowego, natomiast o ostatecznych wysokościach przyznanych kwot poszczególnych części subwencji ogólnej oraz o ostatecznej rocznej wpłacie w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej.    Oznacza to, że wstępne wielkości przyjęte do projektu budżetu państwa mogą ulec zmianie w wyniku np. autopoprawki rządu i prac parlamentarnych nad budżetem. Intencją ustawodawcy było informowanie samorządów terytorialnych o projektowanych wielkościach budżetowych, tak aby zarządy jednostek samorządu terytorialnego mogły jak najlepiej przygotować projekty swoich budżetów na każdym etapie planowania. Oczywiste jest jednak, że wraz ze zmianami zachodzącymi w projekcie budżetu państwa odpowiednie zmiany powinny zachodzić w projektach budżetów samorządowych.    Zgodnie z art. 40 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2001 minister finansów poinformował gminy pismem z dnia 30 marca 2001 r., nr ST3-4820-8/2001, o ostatecznych wysokościach subwencji ogólnej.    Kwotę przeznaczoną na część podstawową subwencji ogólnej dla wszystkich gmin ustala się jako sumę kwoty stanowiącej nie mniej niż 1% planowanych dochodów budżetu państwa oraz kwoty wpłat gmin, tj. wpłat tych gmin, których wskaźnik podstawowych dochodów podatkowych na jednego mieszkańca jest wyższy od 150% analogicznego wskaźnika dla wszystkich gmin w kraju.    Kwota przeznaczona na część podstawową subwencji ogólnej dla gmin w 2001 r. wynosi 1 851 446 tys. zł i stanowi sumę około 1,04% planowanych dochodów budżetu państwa w wysokości 161 050 569 tys. zł i wpłat gmin w wysokości 180 000 tys. zł. Część podstawowa subwencji ogólnej została rozdzielona między gminy w następujący sposób:    - ustalono kwotę wyrównawczą dla gmin, w których wskaźnik podstawowych dochodów podatkowych na 1 mieszkańca jest mniejszy od 85% analogicznego wskaźnika obliczonego dla wszystkich gmin w kraju; kwota ta wynosi 1 806 871 tys. zł i przysługuje 1795 gminom,    - pozostałą po wyłączeniu kwoty wyrównawczej kwotę części podstawowej subwencji ogólnej wynoszącą 44 575 tys. zł rozdzielono między wszystkie gminy proporcjonalnie do przeliczeniowej liczby mieszkańców. Przeliczeniowa liczba mieszkańców wszystkich gmin w kraju wynosi 42 428 022 osoby, a więc na jednego mieszkańca przeliczeniowego przypada ok. 1,05 zł, tj. 807,7% kwoty z 2000 r. (kwota na 1 mieszkańca przeliczeniowego wynosiła wówczas około 0,13 zł).    W związku ze zmniejszeniem wielkości planowanych wpływów z podatku akcyzowego od paliw silnikowych z kwoty 15 970 400 tys. zł do kwoty 15 342 330 tys. zł w porównaniu do kwot wstępnych, o których gminy zostały poinformowane pismem nr ST3-444-64/2000 z dnia 13 października 2000 r., zmniejszono część rekompensującą subwencji ogólnej w zakresie kwoty rekompensującej dochody utracone w związku z likwidacją podatku od środków transportowych z kwoty 1 676 892 tys. zł do kwoty 1 610 945 tys. zł.    Część rekompensująca subwencji ogólnej dla gmin w zakresie kwoty rekompensującej dochody utracone w związku z częściową likwidacją podatku od środków transportowych ustalona jest w wysokości 10,5% planowanych wpływów z podatku akcyzowego od paliw silnikowych.    Zgodnie z art. 3 pkt 3a ww. ustawy dochodem budżetu gminy jest udział we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych w wysokości 27,6% wpływów z tego podatku od osób zamieszkałych na terenie gminy, ustalonych w sposób określony w art. 5 ww. ustawy.    Udział gminy we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych, stanowiącego dochód budżetu państwa ustala się, mnożąc ogólną kwotę wpływów z tego podatku przez wskaźnik 0,276 i wskaźnik równy udziałowi należnego w roku poprzedzającym rok bazowy podatku dochodowego od osób fizycznych zamieszkałych na terenie gminy w ogólnej kwocie należnego podatku w tym samym roku, ustalonego na podstawie złożonych do dnia 30 czerwca roku bazowego zeznań podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu oraz rocznego obliczenia podatku dokonanego przez płatników.    Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, pragnę podkreślić, że subwencja ogólna na 2001 r. oraz udział we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych zostały naliczone zgodnie z obiektywnymi kryteriami, ściśle określonymi w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2001.    Ponadto należy dodać, że został opracowany projekt nowej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z tym projektem zasadniczym sposobem finansowania jednostek samorządu terytorialnego będą dochody własne i subwencja. Nowy system finansowania samorządów ma zapewnić zwiększenie dochodów własnych jednostek samorządu terytorialnego przez zastąpienie dochodami własnymi dotychczasowych dotacji celowych na finansowanie bądź dofinansowanie zadań własnych, jak również niektórych dotacji na zadania z zakresu administracji rządowej. W projekcie zaproponowano zwiększone udziały jednostek we wpływach z podatków dochodowych.    W grupie dochodów własnych dodatkowym dochodem gmin, powiatów i województw w stosunku do obowiązujących regulacji ma być dochód uzyskiwany w związku z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami.    Mechanizm wyrównawczy ma korygować skutki nierównomiernego rozłożenia źródeł dochodów własnych jednostek i relacjonowany będzie do kilku źródeł dochodów budżetu państwa. Dodatek osłonowy zapewni uzupełnienie ewentualnego ubytku w dochodach jednostek samorządu terytorialnego powstałego na skutek wprowadzenia zmian systemowych.    W sprawie finansowania pomocy społecznej uprzejmie informuję, że w ustawie budżetowej na 2001 r. w części 85/02: woj. dolnośląskie, w dziale 853: Opieka społeczna, zostały zaplanowane dotacje celowe na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zleconych ustawami realizowanych przez gminy, z przeznaczeniem na: wypłaty zasiłków z pomocy społecznej, a także na składki na ubezpieczenie społeczne opłacane za osoby rezygnujące z pracy w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej osobistej opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny, wypłaty zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych, działalność ośrodków wsparcia, działalność ośrodków pomocy społecznej oraz usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości 131 682 tys. zł. Podziału tych dotacji na poszczególne gminy, a także ewentualnych zmian ich wysokości dokonuje samodzielnie wojewoda dolnośląski.    Ponadto w ustawie budżetowej na rok 2001 w części 83: Rezerwy celowe, zostały zaplanowane środki m.in. dla gmin na realizowane zadania z zakresu administracji rządowej oraz inne zlecone ustawami, które będą uruchamiane w toku wykonywania budżetu, zgodnie z podziałem dokonanym przez ministra pracy i polityki społecznej, z przeznaczeniem na:    - zasiłki z pomocy społecznej, dotacje dla samorządu wojewódzkiego na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej oraz dotacje na wspieranie programów ponadregionalnych, regionalnych i lokalnych służących realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej - 203 110 tys. zł,    - składki na ubezpieczenia zdrowotne za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej oraz za bezrobotnych bez prawa do zasiłku - 187 717 tys. zł (środki z tej rezerwy są przeznaczone na finansowanie wydatków ponoszonych z działu 853: Opieka społeczna oraz działu 851: Ochrona zdrowia),    - zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne i wychowawcze - 24 580 tys. zł,    - jednorazowe dodatki rodzinne - 10 000 tys. zł.    W rezerwach celowych zostały również zaplanowane środki na dotacje na realizację własnych zadań bieżących gmin, z przeznaczeniem na:    - dodatki mieszkaniowe - 550 000 tys. zł,    - dożywianie uczniów - 64 980 tys. zł.    W toku wykonywania budżetu ww. rezerwy będą uruchamiane decyzjami ministra finansów, na wnioski: prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast (w zakresie rezerwy na dodatki mieszkaniowe) oraz ministra pracy i polityki społecznej, sporządzone na podstawie wniosków wojewodów.    Jednocześnie informuję, że na podstawie decyzji ministra finansów nr FS-10-453-365/01 z dnia 20 kwietnia 2001 r. została przekazana I transza rezerwy celowej na zasiłki z pomocy społecznej, dotacje dla samorządu wojewódzkiego na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej oraz dotacje na wspieranie programów ponadregionalnych, regionalnych i lokalnych służących realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej w wysokości 120 000 tys. zł, w tym 5000 tys. zł dla woj. dolnośląskiego. Podziału środków na gminy dokonuje wojewoda dolnośląski.    Odnośnie do braku środków na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych uprzejmie wyjaśniam, że zgodnie z ustawą z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (DzU nr 120 poz. 787 z 1998 r., z późn. zm.) ustawodawca, nakładając na gminy zadanie, jakim jest wypłata dodatków mieszkaniowych, stworzył możliwość zwiększania dochodów własnych gmin przez podwyższanie czynszu regulowanego za lokale mieszkalne w budynkach stanowiących mieszkaniowy zasób gminy. Podwyższone dochody własne miały być w zamiarze ustawodawcy głównym źródłem pokrycia wydatków związanych z dodatkami mieszkaniowymi. Dotacja celowa miała stanowić zatem źródło uzupełniające służące dofinansowaniu wypłat tego świadczenia.    Jednocześnie należy podkreślić, że jakkolwiek według art. 45a i 45b ww. ustawy gminy mają możliwość wyboru sposobu obliczenia dotacji celowej na dany okres na dofinansowanie wypłat tych dodatków, to zgodnie z uregulowaniami zawartymi w rozdziale 6 tej ustawy, szczególnie art. 45 ust. 2, w sytuacji wyczerpania limitu wydatków zaplanowanych w ustawie budżetowej na koniec roku nie powstają zobowiązania budżetu państwa wobec gmin z tytułu dotacji.    Pomimo ponad sześciu lat działania omawianej ustawy nie został osiągnięty jej podstawowy cel, tj. urealnienie stawek czynszu do takiego poziomu, który zapewniałby pokrycie kosztów eksploatacji i kosztów remontów lokali mieszkalnych. W skali całego kraju średni czynsz regulowany, według szacunków Instytutu Gospodarki Mieszkaniowej, stanowi w stosunku rocznym ok. 1% wartości odtworzeniowej lokalu, zatem jest o 2 punkty procentowe niższy od maksymalnego poziomu wyznaczonego w cytowanej ustawie. Natomiast faktyczny czynsz, rozumiany jako iloraz sumy należnych wpływów miesięcznych z tytułu czynszu i łącznej powierzchni użytkowej lokali mieszkalnych, w 66% gmin nie przekracza 0,75% wartości odtworzeniowej. Wpływy z czynszów pokrywają koszty utrzymania i remontów zaledwie w 60%. Oznacza to, że gminy nie wykorzystały możliwości samodzielnego kształtowania polityki czynszowej w taki sposób, aby zapewnić sobie z wpływów z czynszów środki na finansowanie potrzeb związanych z utrzymaniem zasobów mieszkaniowych.    Obowiązek wypłaty dodatków mieszkaniowych spoczywa na gminach i stanowi, zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych, zadanie własne gmin. Budżet państwa natomiast, zgodnie z art. 45 ust. 2 ww. ustawy, corocznie dofinansowuje wypłaty dodatków mieszkaniowych dotacją celową, której podziału dokonuje prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.    W ciągu pierwszych lat funkcjonowania omawianego programu środki planowane w budżecie państwa nie były w całości wykorzystywane, a wskaźnik udziału państwa w finansowaniu wypłat dodatków mieszkaniowych kształtował się na poziomie około 50%. Sytuacja ta uległa zmianie po raz pierwszy w 1999 r., w którym zaplanowane środki okazały się niewystarczające w stosunku do zgłoszonych przez gminy potrzeb.    W związku z wyczerpaniem limitu wydatków na omawiany cel zaplanowanych w ustawie budżetowej na 2000 r. Ministerstwo Finansów, pomimo pełnego zrozumienia dla trudnej sytuacji gmin, nie miało możliwości przekazania do budżetów wojewodów dodatkowych środków, które mogłyby być przeznaczone na powyższe dotacje w IV kwartale ubiegłego roku.    Natomiast w ustawie budżetowej na 2001 r. zaplanowano na omawiane dotacje dla gmin środki w wysokości 550 000 tys. zł, tj. na tym samym poziomie, co w 2000 r.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Elżbieta Hibner    Warszawa, dnia 15 maja 2001 r.