Debaty sejmoweVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie opóźnienia wypłat odszkodowań dla robotników przymusowych hitlerowskiej III Rzeszy ze środków niemieckiej fundacji

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Wojciecha Zarzyckiego z dnia 9 marca 2001 r. w sprawie opóźnienia wypłat odszkodowań dla robotników przymusowych III Rzeszy ze środków niemieckiej fundacji uprzejmie informuję, że:    Sprawa całościowego i definitywnego zakończenia kwestii zadośćuczynienia finansowego dla ofiar niewolniczej i przymusowej pracy w III Rzeszy stanowi przedmiot szczególnej troski rządu Rzeczypospolitej Polskiej od początku negocjacji, jakie prowadzone były w tej sprawie ze stroną niemiecką.    Zgodnie z kończącym negocjacje wspólnym oświadczeniem, podpisanym w dniu 17 lipca 2000 r. przez wszystkie uczestniczące w rozmowach strony, w tym reprezentantów niemieckiego rządu i przemysłu, warunkiem przekazania przez niemiecką fundację ˝Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość˝, za pośrednictwem organizacji partnerskich w państwach Europy Środkowej i Wschodniej, środków finansowych na wypłatę świadczeń osobom pokrzywdzonym jest zebranie przez firmy, korzystające z pracy robotników niewolniczych i przymusowych w III Rzeszy, kwoty 5 mld marek, a nadto uzyskanie przez nie tzw. bezpieczeństwa prawnego, mającego stanowić gwarancję nieskuteczności dochodzenia ewentualnych dalszych roszczeń majątkowych na drodze postępowania sądowego.    Potwierdzenie istnienia bezpieczeństwa prawnego ma nastąpić w drodze przyjęcia stosownej uchwały przez niemiecki Bundestag.    Proces gromadzenia przez firmy niemieckie środków finansowych przeznaczonych na odszkodowania przedłużał się, jednak w dniu 13 marca 2001 r. przewodniczący Fundacji Niemieckiej Gospodarki oświadczył, że kwota 5 mld marek została ostatecznie zebrana.    Rozpoczęcie procedury przekazywania polskiej organizacji partnerskiej pieniędzy zostało jednak wstrzymane w wyniku decyzji Sądu Federalnego Południowego Okręgu Stanu Nowy Jork, który w dniu 7 marca 2001 r. nie uwzględnił wniosku o oddalenie zbiorowych pozwów odszkodowawczych przeciwko niemieckim firmom, jakie zostały przed tym sądem wniesione przez pełnomocników pokrzywdzonych.    Powołując się na tę decyzję, strona niemiecka twierdzi, że nie zostało dotychczas zapewnione bezpieczeństwo prawne pozwanym firmom. Dokonując rozszerzającej interpretacji ustaleń negocjacyjnych, stoi ona na stanowisku, że warunkiem rozpoczęcia wypłat jest odrzucenie przez sądy amerykańskie wszystkich pozwów, a nie tylko tych, które wymienione zostały w aneksach C i D do wspólnego oświadczenia z dnia 17 lipca 2000 r.    Przedstawiona interpretacja spotyka się z krytyką strony polskiej, która twierdzi, że odszkodowania dla robotników niewolniczych i przymusowych zostały objęte już w ubiegłym roku wymogami bezpieczeństwa prawnego udzielonymi przez sędziów amerykańskich. Sprawa roszczeń majątkowych, odnosząca się głównie do spadkobierców, stanowi natomiast zagadnienie odrębne, które nie powinno być rozpatrywane łącznie z kwestią zadośćuczynienia za pracę przymusową i niewolniczą.    W chwili obecnej, po opublikowaniu informacji o zebraniu przez przemysł niemiecki wymaganej kwoty, istnieją podstawy, by sądzić, że w niedługim czasie możliwe będzie spełnienie wszystkich wymogów proceduralnych oraz rozpoczęcie wypłat.    Kwestia ostatecznego zakończenia sprawy odszkodowań jest tematem na bieżąco podnoszonym w kontaktach z rządem niemieckim i amerykańskim.    Była ona m.in. przedmiotem rozmów ministra spraw zagranicznych, które miały miejsce w Berlinie w dniu 11 marca 2001 r.    Ponadto zamierzone jest poruszenie tego zagadnienia podczas przewidzianych na początek kwietnia br. spotkań prezesa Rady Ministrów z kanclerzem G. Schr"derem oraz ministra spraw zagranicznych z amerykańskim sekretarzem stanu C. Powellem w Waszyngtonie.    Należy jednak podkreślić, że z uwagi na rygorystycznie przestrzeganą w Stanach Zjednoczonych zasadę niezawisłości wymiaru sprawiedliwości, możliwości bezpośredniego wpływu organów administracji rządowej na decyzje sądu są bardzo ograniczone.    Wobec opóźniania się przekazania przez stronę niemiecką przypadającej Polsce części ogólnej kwoty odszkodowań, zgodnie z uchwałą Rady Fundacji ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝, rozpoczęte zostały w dniu 13 marca 2001 r. wypłaty zaliczek dla najstarszych wiekiem pokrzywdzonych.    Fundacja szacuje, że zaliczki w wysokości 1400 zł otrzyma około 70 000 ofiar pracy niewolniczej i przymusowej urodzonych do dnia 31 stycznia 1921 r. Dotychczas wysłanych zostało około 46 000 czeków zaliczkowych.    Fundacja ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝ wraz ze stowarzyszeniami reprezentującymi osoby poszkodowane, przy pełnym poparciu rządu, zabiega obecnie, by Bundestag podjął w możliwie szybkim terminie decyzję o uruchomieniu wypłat.    Ponadto, na wniosek przedstawicieli Czech i Polski w kuratorium niemieckiej fundacji ˝Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość˝, zwołane zostało na dzień 4 kwietnia 2001 r. nadzwyczajne posiedzenie, którego tematem będzie omówienie warunków jak najszybszego uruchomienia wypłat przez stronę niemiecką.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Barbara Tuge-Erecińska    Warszawa, dnia 4 kwietnia 2001 r.