Debaty sejmoweVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zmian składników cen energii elektrycznej i ich skutków społecznych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Włodzimierza Cimoszewicza z dnia 26 marca 2002 r., znak SPS-0202-965/02, w sprawie zmian składników cen energii elektrycznej i ich skutków społecznych, działając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów w porozumieniu z prezesem Urzędu Regulacji Energetyki, uprzejmie przedstawiam, co następuje:    Stosownie do postanowień przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (DzU nr 54, poz. 348, z późn. zm.) zadania z zakresu spraw regulacji gospodarki paliwami i energią oraz promowania konkurencji w obszarze przedsiębiorstw energetycznych o charakterze monopolu naturalnego realizuje prezes Urzędu Regulacji Energetyki - centralny organ administracji rządowej powołany przez prezesa Rady Ministrów. Do zakresu kompetencji i obowiązków prezesa URE należy regulowanie działalności przedsiębiorstw energetycznych zgodnie z ustawą i założeniami polityki energetycznej państwa, zmierzające do równoważenia interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców paliw i energii (art. 23 ustawy) m.in. poprzez zatwierdzanie i kontrolowanie taryf paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła dla koncesjonowanych przedsiębiorstw oraz kontrolowanie parametrów jakościowych dostaw i obsługi odbiorców w zakresie obrotu paliwami i energią elektryczną.    Zgodnie z art. 47 ust. 2 ww. ustawy prezes URE, w terminie 30 dni, zatwierdza taryfę bądź odmawia jej zatwierdzenia w przypadku stwierdzenia niezgodności taryfy z zasadami i przepisami, o których mowa w art. 45 i 46 ustawy.    Zasady kalkulacji taryf określa art. 45 ustawy Prawo energetyczne, zgodnie z którym taryfy przedsiębiorstw energetycznych powinny zapewniać pokrycie uzasadnionych kosztów działalności przedsiębiorstw energetycznych w zakresie: wytwarzania, przetwarzania, magazynowania, przesyłania, dystrybucji lub obrotu paliwami i energią, kosztów modernizacji, rozwoju i ochrony środowiska oraz ochronę interesów odbiorców przed nieuzasadnionym poziomem cen.    Należy zauważyć, że ustawodawca chroni odbiorców nie przed wzrostem cen, ale przed nieuzasadnionym - a więc oderwanym od kosztów uzasadnionych - poziomem cen.    W toku postępowania administracyjnego w sprawie zatwierdzenia III taryfy Górnośląskiego Zakładu Elektroenergetycznego SA dokonano wnikliwej analizy i weryfikacji kosztów przyjętych jako uzasadnione do kalkulacji cen i stawek opłat zawartych w taryfie, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.    Działalność regulacyjną prezesa URE należy jednak rozpatrywać w dwóch wymiarach: regulacji poziomu cen oraz regulacji struktury cen. Pierwszy wymiar regulacji dotyczy rozłożenia korzyści i ryzyka pomiędzy odbiorców a regulowane przedsiębiorstwo, podczas gdy drugi - rozłożenia (redystrybucji) kosztów pomiędzy określone grupy odbiorców. O ile w pierwszym wymiarze kompetencje prezesa URE wynikają z postanowień art. 23, 45, 46 i 47 ustawy Prawo energetyczne, o tyle w wymiarze drugim, kształtującym strukturę taryfy, w tym m.in. podział na grupy odbiorców, alokację kosztów itp. kompetencje te w większym stopniu zostały przekazane samym przedsiębiorstwom energetycznym.    Niemniej jednak w trakcie procesu zatwierdzania taryf jednym z kryteriów oceny taryfy jest skutek, jaki wywołuje ona na wzrost płatności za dostawę energii elektrycznej dla poszczególnych grup odbiorców. Symulacje przeprowadza się dla reprezentatywnej grupy odbiorców z uwzględnieniem odbiorców skrajnych. Ze względu na duże zróżnicowanie odbiorców w obrębie danej grupy taryfowej średni wzrost płatności może być osiągnięty jedynie przez odbiorców charakteryzujących się przeciętnymi wartościami mocy przyłączeniowej i zużywanej energii elektrycznej.    III taryfa dla energii elektrycznej GZE SA została zatwierdzona na poziomie powodującym wzrost średniej ceny energii elektrycznej ogółem (wszystkie grupy taryfowe) o 9,08% w stosunku do cen z grudnia 2000 r. oraz o 2,17% w stosunku do taryfy stosowanej ostatnio. Dla odbiorców grupy taryfowej G11 wprowadzenie III taryfy GZE SA spowodowało odpowiednio wzrost średnich płatności o 10,49% w stosunku do cen z grudnia 2000 r. i o 1,94% w stosunku do cen stosowanych przed wprowadzeniem taryfy.    Analiza wykonana na podstawie danych zgromadzonych przez Urząd Regulacji Energetyki wskazuje, że w przypadku GZE SA średnie miesięczne zużycie energii elektrycznej w grupie G11 wynosi 148 kWh. Przy takim zużyciu energii odbiorca wyposażony w licznik jednofazowy praktycznie nie odczuł zmiany w płatnościach za dostawę energii elektrycznej po wprowadzeniu III taryfy GZE SA. Natomiast u odbiorców posiadających liczniki trójfazowe, zużywających 148 kWh nastąpił wzrost płatności o 26%, co odpowiada kwocie 14,30 zł. W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę na fakt, iż miesięczne zużycie na poziomie 148 kWh jest relatywnie niskie dla instalacji trójfazowych. Przy zużyciu wynoszącym 228 kWh miesięcznie (też niskie) wzrost płatności wyniesie 13%, natomiast w przypadku zużycia na poziomie 453 kWh płatności odbiorcy posiadającego licznik trójfazowy nie zmieniły się.    Kalkulacja cen i stawek opłat zawartych w taryfie prowadzona jest z uwzględnieniem charakteru odbiorców w danej grupie i generowanych przez nich kosztów, jest więc różna w poszczególnych zakładach energetycznych. W GZE SA realizowany jest stopniowy proces eliminowania subsydiowania grup taryfowych przeznaczonych dla odbiorców komunalno-bytowych i dochodzenia do poziomu cen i stawek opłat zapewniających pokrycie rzeczywistych kosztów generowanych przez te grupy taryfowe. Jednakże w dalszym ciągu grupy te, tj. G11 i G12, są deficytowe.    Ustosunkowując się do stwierdzeń pana posła dotyczących podwyżki składnika stałego opłat przesyłowych dla odbiorców w grupie G, należy stwierdzić, że opłata ta została skalkulowana zgodnie z art. 45 ust. 4 ustawy Prawo energetyczne, który stanowi, że przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją energii elektrycznej kalkuluje stawki opłat za usługi przesyłowe w taki sposób, aby udział opłat stałych za świadczenie usług przesyłowych w łącznych opłatach za te usługi dla danej grupy odbiorców nie był większy niż 40%. Ponadto podstawą kalkulacji tych opłat były wyłącznie uzasadnione koszty, o którym mowa w § 19 ust. 1 rozporządzenia ministra gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią elektryczną (DzU z 2001 r. nr 1, poz. 7), tj. koszty eksploatacji danego poziomu napięć znamionowych, koszty wynikające z nakładów na odtworzenie, modernizację i rozwój sieci służących do realizacji usługi przesyłowej, koszty stałe przesyłania energii elektrycznej sieciami innych poziomów napięć znamionowych i sieciami należącymi do innych operatorów, koszty zakupu rezerw w zdolnościach przesyłowych w sieciach należących do innych operatorów oraz koszty wynikające z nakładów na budowę odcinków sieci służących do przyłączenia podmiotów do sieci danego poziomu napięć znamionowych. Równocześnie z podwyżką składnika stałego opłaty przesyłowej nastąpiła obniżka składnika zmiennego opłaty przesyłowej, który bezpośrednio zależy od ilości zużytej energii elektrycznej.    Składnik stały stawki opłaty za usługi przesyłowe ustalony przez GZE SA dla grupy taryfowej G11 jest rzeczywiście najwyższy spośród 33 spółek dystrybucyjnych, jednakże należy wziąć pod uwagą fakt, że jest to tylko jeden z elementów składających się na łączną wysokość płatności ponoszonych przez odbiorców. Nie należy więc formułować ogólnych wniosków o sytuacji odbiorców energii elektrycznej wyłącznie na podstawie wysokości jednego składnika tej opłaty.    Wysokość składnika stałego opłaty za usługi przesyłowe ma istotne pozytywne znaczenie, gdyż może przyczynić się do kreowania racjonalnych zachowań wśród odbiorców energii elektrycznej, którzy będą zmotywowani do aktualizacji umów i dostosowywania wielkości mocy umownej do rzeczywistych potrzeb. W wielu przypadkach zaniedbania w tym zakresie leżą po stronie odbiorców.    Mając na względzie powyższe, nie można zgodzić się z poglądem pana posła, że rolą prezesa URE było ˝nie dopuścić do tak drastycznych podwyżek˝, szczególnie jeżeli epatuje się dynamikę wyrażoną w procentach, pomijając wymiar kwotowy dokonanych podwyżek. Dławienie przychodów przedsiębiorstw energetycznych poniżej poziomu uzasadnionego tylko ze względu na ograniczanie wzrostów cen w horyzoncie długoterminowym obraca się bowiem przeciwko interesowi odbiorców. Składają się na to następujące elementy:    - degradacja majątku przesyłowego, wynikająca z niedoinwestowania, skutkuje zwiększeniem awaryjności i pogorszeniem jakości dostaw, do ich całkowitego przerwania włącznie,    - brak środków na nowe inwestycje wyklucza możliwość przyłączania nowych odbiorców,    - brak możliwości wypracowania wynagrodzenia zaangażowanego kapitału zniechęca kolejnych potencjalnych inwestorów do podejmowania działalności na tak nieatrakcyjnym rynku, co przekłada się na ograniczenie lub całkowity brak wpływów do budżetu z prywatyzacji kolejnych przedsiębiorstw.    Pan poseł w swojej interpelacji wiąże kwestię podwyżki składnika stałego i opłat przesyłowych dla odbiorców w grupie G z faktem dokonanej prywatyzacji GZE SA, podwyżki szczególnie drastycznej na tle sytuacji w pozostałych, niesprywatyzowanych spółkach dystrybucyjnych. Jednocześnie pan poseł słusznie zauważa, że przedmiotowa podwyżka została wprowadzona zgodnie z obowiązującym prawem. Prezes URE jako organ administracji publicznej jest zobowiązany do działania na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, a podmiot sprywatyzowany ze swej strony również dąży do realizacji celów swojej działalności w granicach wyznaczonych przez obowiązujące prawo.    Odnośnie do zasad i wysokości dokonywania rekompensaty skutków wzrostu utrzymania z tytułu wzrostu cen energii elektrycznej w przypadku emerytów i rencistów uprzejmie informuję, że problem dostępności niewątpliwego skądinąd dobra cywilizacyjnego, jakim jest energia elektryczna dla odbiorców najsłabszych ekonomicznie powinien być przedmiotem polityki społecznej, w zasadzie regulowanej odrębnie w stosunku do ustawy Prawo energetyczne. Aktualnie brak jest odpowiednich uregulowań w tym zakresie. Substytuowanie luk w prawie materialnym, dotyczących polityki socjalnej w ramach polityki energetycznej, może być wykonywane jedynie poprzez nadzór właścicielski, co z uwagi na pozaprawny charakter podlega istotnym ograniczeniom.    Ponadto uprzejmie informuję, że przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (DzU z dnia 10 lipca 2001 r.) oraz rozporządzenie wykonawcze do tej ustawy w sprawie dodatków mieszkaniowych w sposób pośredni regulują rekompensaty za energię elektryczną przeznaczoną dla celów grzewczych, podgrzewania wody i przygotowywania posiłków dla osób uprawnionych do korzystania z dodatku mieszkaniowego, w przypadku gdy zajmowane przez nich lokale nie są wyposażone w instalację doprowadzającą energię cieplną do celów ogrzewania, instalację ciepłej wody lub gazu przewodowego.    Mam nadzieję, że powyższe wyjaśnienia zostaną przyjęte jako wyczerpująca odpowiedź na postawione przez pana posła w interpelacji pytania.    Z poważaniem    Minister    Jacek Piechota    Warszawa, dnia 15 kwietnia 2002 r.